Siyasi Partiler

 

Türk Anayasa Hukuku Ders Notları
Siyasi Partiler
67. 68. 69. Maddeler
1) Siyasi partiler amacı milli iradenin oluşmasını sağlamaktır.
2) Siyasi partilerbu amacına milletvekili,mahalli seçimler yoluyla ulaşöaya çalışır. 3) Siyasi partilerin faaliyet alanı bütün ülkedir.

4) Siyasi partiler tüzel kişiliğe sahiptir. modern demokrasi partiler demokrasisidir.

67.madde: Seçme,seçilme ,siyasi faaliyette bulunma hakkı

67/2 de seçimlern nasıl yapılacağı söylenmiştir.
Gizli oy->1876’da gelmiştir.
Tek dereceli seçim ->1924 anayasasında yer almıştır. 1946’da uygulanmıştır. Genel oy ->1934
Açık sayım-> 1950
67.maddeye göre oy kullanamayacaklar;

  • -  Sİlah altında bulunan er ve erbaşlar ile askeri öğrenciler

  • -  Taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında bulunan

    hükümlüler

  • -  Ceza infaz kurumlarında ve tutukevlerinde oy kullanılmasıve oyların sayım ve

    dökümünde gerekli tedbirleri YSK tespit eder, görevli hakimin yerinde yönetim ve

    denetimi altında yapılır.

  • -  Seçim kanunları temsilde adalet ve yönetimde istikrar ilkerini bağdaştıracak

    biçimde düzenlenir.

  • -  Seçim kanunlarında yapılan değişiklikler yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 1 sene

    içinde yapılan seçimlerde uygulanmaz.

    NOT:Taksirli suçlardan hüküm giyenler, tutuklular ,uzman çavuş,astsubay,subay oy kullanır.

    NOT: Seçimlerin temsilde adalet ve yönetimde istikrar ilkelerini bağdaştıracakşekilde yapılmasını öngörmektedir. Temsilde adalet, tüm siyasal görüşlerinTürkiye Büyük Millet Meclisi’nde temsilini gerektirirken;yönetimde istikrar ilkesi, daha kolay hükümet kurulabilmesi için Mecliste daha az sayıda siyasal parti bulunmasını amaçlamaktadır. Bu ilkelerin bağdaştırılması için seçimlerde baraj kabul edilmiştir.

    68.MADDE : Parti kurma ,partilere girme, partilerden ayrılma

    - Siyasi partiler, partiye üye olma yeterliğine sahip en az otuz Türk vatandaşı tarafından kurulur. ( yabancılar siyasi parti kuramaz)
    - Siyasî partiler, aşağıda belirtilen bildiri ve belgelerin, İçişleri Bakanlığına

    verilmesiyle tüzelkişilik kazanırlar.(bildirim usulü)
    - Bilgi ve belgelerin alındığı anda, İçişleri Bakanlığınca bir alında belgesi

verilir.

 
  • -  İçişleri Bakanlığı, kuruluş bildirisi ve alındı belgesinin onaylı birer örneği ile bildiri eklerinin birer takımını üç gün içinde Cumhuriyet Başsavcılığı ile Anayasa Mahkemesine gönderir.

  • -  Onsekiz yaşını dolduran, medeni ve siyasi hakları kullanma ehliyetine sahip bulunan her Türk vatandaşı bir siyasi partiye üye olabilir.Bu durumu kısıtlayan bazı durumlar vardır.

    Bunlar ;
    - Hakimler ve savcılar,
    - Sayıştay dahil yüksek yargı organları mensupları,
    - kamu kurum ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevlileri,
    - yaptıkları hizmet bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri, - Silahlı Kuvvetler mensupları ile yükseköğretim öncesi öğrencileri siyasi

    partilere üye olamazlar.

    Ayrıca siyasi partiler kanunun 11.maddesine göre;

    • -  Kamu hizmetlerinden yasaklılar,

    • -  Zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye

      kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlar ile istimal ve istihlak kaçakçılığı dışında kalan kaçakçılık suçları, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma veya Devlet sırlarını açığa vurma suçlarından biriyle mahkum olanlar,

    • -  Herhangi bir suçtan dolayı taksirli suçlar hariç beş yıl ağır hapis veya beş yıl ve daha fazla hapis cezasına mahkum olanlar, (2003‘ten önce 3 yıldı)

    • -  Terör eyleminden mahkum olanlar (2003 yılında eklendi)

      siyasi parti üyesi olamazlar.
      NOT: Yüksek öğretim elemanları ve öğrencileri parti üyesi olabilirler.
      NOT: Kanun yüksek öğretim elemanlarına siyasi partilerin merkez organları dışında kalan parti görevi almalarına ceza veremez.
      - Siyasi partilerin Tüzük ve programları 68/8 uyması gerekmez.
      - 68.maddedeki halk oylaması ve siyasi faaliyete katılma hakkı 1982 ile geldi.

      Siyasi Partilerin Mali Denetimi
      69.madde: Siyasi Partilerin Uyacakları Esaslar

      - Siyasi partiler ticari faaliyette bulunamazlar.(69/2)
      - Syasi partilerin gelir ve giderlerinin amaçlarına uygun olması gerekir.
      - Siyasi partilerin gelirleri: Siyasi partilere yapılan devlet yardımı,bağışlar

      *Devlet yardımı :68.maddenin son fıkrasında düzenlenmiştir. “ Siyasi partilere devlet yeterli düzeyde ve hakça mali yardım yapar.” Son milletvekili seçimlerinde %7 oy alan partilere devlet mali yardım yapar . bu yardım sadece

 

parti ihtiyaçları ve parti çalışmalarında kullanılır.(%7 oy oranı kanunla düzenlenmiştir.Fakat 1961’de anayasada açıkça % 5 oy oranı söylenmiştir.)

*Bağışlar : Gerçek ve tüzel kişilerin her birinin bir siyasi partiye aynı yıl içerisinde iki milyar liradan fazla kıymette ayni veya nakdi bağışta bulunması veya yayınları kullandırması yasaktır.(siyasi partiler kanunu 66.madde)
Not: Siyasi partiler yabancı devletlerden,uluslararası kuruluşlardan.Türk uyruğundan olmayan gerçek ve tüzel kişilerden ayni ve nakdi yardım ve bağış alamazlar.

Not: Genel ve Katma bütçeli dairelerle mahalli idareler ve muhtarlıklar, kamu iktisadi teşebbüsleri, özel kanunla veya özel kanunla verilen yetkiye dayanılarak kurulmuş bankalar ve diğer kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsü sayılmamakla beraber ödenmiş sermayesinin bir kısmı Devlete veya bu fıkrada adı geçen kurum, idare, teşebbüs, banka veya kuruluşlara ait müesseseler siyasi partilere hiçbir suretle bağış yapamazlar.

Not: Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, işçi ve işveren sendikaları ile bunların üst kuruluşları, dernekler, vakıflar ve kooperatifler, özel kanunlarında yer alan hükümlere uymak koşuluyla siyasi partilere maddi yardım ve bağışta bulunabilirler.

Not: Yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan ve Türk uyrukluğunda olmayan gerçek ve tüzelkişilerden maddî yardım alan siyasî partiler temelli olarak kapatılır. (69/10)

- Siyasi partilerin mali denetimi sayıştay tarafından değil, Anayasa mahkemesi tarafından yapılır. Kararları kesindir.

- Kanuna uygun olmayan gelirler hazineye irat edilir.
- 69/3 “Anayasa mahkemesi , bu denetimini yerine getirirken sayıştaydan

yardım sağlar.” cümlesi 1982’de gelmiştir.

Siyasi partilere ilişkin yasaklar;

1) Siyasi partilerin amaçlarına ilişken yasaklar (68/4): Siyasi partilerin tüzük ve programları ile eylemleri,

-devletin bağımsızlığına,
-ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğüne,
-insan haklarına,
-eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine,
-millet egemenliğine,
-demokratik ve laik cumhuriyet ilkelerine , aykırı olamaz.
-Sınıf ve zümre diktatörlüğünü; veya herhangi bir tür diktatörlüğü savunmayı ve yerleştirmeyi amaçlayamaz; suç işlenmesini teşvik edemez.

 

2) Siyasi partilerin Örgütlenmelerine ilişkin yasaklar :

  • -  temelli kapatılan bir parti başka bir ad altında kurulamaz.69/8

  • -  Bir siyasî partinin temelli kapatılmasına beyan veya faaliyetleriyle sebep olan

    kurucuları dahil üyeleri, Anayasa Mahkemesinin temelli kapatmaya ilişkin kesin kararının Resmî Gazetede gerekçeli olarak yayımlanmasından başlayarak beş yıl süreyle bir başka partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi ve deneticisi olamazlar.69/9

  • -  Hâkimler ve savcılar, Sayıştay dahil yüksek yargı organları mensupları, kamu kurum ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevlileri, yaptıkları hizmet bakımından işçi niteliği taşımayan diğer kamu görevlileri, Silahlı Kuvvetler mensupları ile yükseköğretim öncesi öğrencileri siyasî partilere üye olamazlar. 68/5

  • -  Yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan ve Türk uyrukluğunda olmayan gerçek ve tüzelkişilerden maddî yardım alan siyasî partiler temelli olarak kapatılır. 69/10

  • -  Siyasî partilerin gelir ve giderlerinin amaçlarına uygun olması gereklidir.69/3

  • -  Anayasa Mahkemesince temelli kapatılan veya siyasi parti siciline kayıtlı

    bulunan siyasi partilerin isimleri, amblemleri, rumuzları, rozetleri ve benzeri işaretleri başka bir siyasi partice kullanılmayacağı gibi, daha önce kurulmuş Türk devletlerine ait topluma mal olmuş bayrak, amblem ve flamalar da siyasi partilerce kullanılmaz.Kurulacak siyasi partiler, Anayasa Mahkemesince kapatılan siyasi partilerin devamı olduklarını beyan edemez ve böyle bir iddiada bulunamazlar.Komünist, anarşist, faşist, teokratik, nasyonal sosyalist, din, dil, ırk, mezhep ve bölge adlarıyla veya aynı anlama gelen adlarla da siyasi partiler kurulamaz veya parti adında bu kelimeler kullanılamaz.SPK-96

    3) Siyasi partilerin çalışmlarına ilişkin yasaklar:
    -Siyasî partilerin faaliyetleri, parti içi düzenlemeleri ve çalışmaları demokrasi ilkelerine uygun olur.69/1
    -Siyasî partiler, ticarî faaliyetlere girişemezler.69/2

    Not: Siyasi partinin kapatılması Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının açacağı dava üzerine Anayasa mah. tarafandan karara bağlanır.
    Not:Bir siyasi partinin tüzüğü ve programının 68/4 e aykırı olması durumunda parti temelli kapatılır.

    Not :Bir siyasi partinin 68/4 aykırı eylemlerinden ötürü temelli
    kapatılmasına ,partinin bu nitelikteki fiilerin işleniği bir odak haline geldiğinin anayasa mahkemesince tespit edildiği halde karar verilir.
    Not: 69/6 göre odak haline gelmek
    şudur:
    Bir siyasi parti , bu nitelikteki fiiller on partinin üyelerince yoğun bir şekilde işlendiği ve bu durum o partinin büyük kongre veya genel başkanveya merkez karar veya yönetim organları veya TBMM’deki grup genel kurulu veya grup yönetim kurulunca zımnen veya çıkça benimsendiği yahutbu fiiller doğrudan

doğruya anılan parti organlarınca kararlılık içinde işlendiği takdirde söz konusu fiillerin odağı haline gelmiş sayılır. 

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !